“Przemienienie Pańskie” – obraz religijny Rafaela, który był jego ostatnim dziełem

05/12/2022

Obraz "Przemienienie Pańskie" został zamówiony w 1517 r. przez kardynała Giulio de' Medici (1478-1534) (z florenckiej rodziny Medici), który wkrótce został papieżem Klemensem VII (1523-34), jako główna część ołtarza do francuskiej katedry w Narbonne (w konkurencji z "Wskrzeszeniem Łazarza" Sebastiano del Piombo), którego był arcybiskupem. To dzieło sztuki religijnej zostało niedokończone przez Rafaela, który zmarł, a zostało ukończone przez jego asystentów Giulio Romano (1499-1546) i Giovanniego Francesco Penni (1496-1536). W końcu kardynał zachował obraz w Rzymie i po wstąpieniu na Stolicę Piotrową w 1523 roku podarował go kościołowi San Pietro w Montorio w Rzymie. W 1774 roku nowy papież Pius VI (1775-99) kazał wykonać jego kopię z mozaiki i zainstalować ją w Bazylice św. Piotra. Sam obraz został splądrowany przez Napoleona w 1797 roku i przewieziony do Paryża, skąd został odzyskany w 1815 roku. Ostatnie ważne dzieło Rafaela i niewątpliwe arcydzieło włoskiego wysokiego renesansu, obecnie wisi w Pinacoteca Apostolica, jednym z Muzeów Watykańskich. W wyniku gruntownej renowacji przeprowadzonej w 1977 roku przez watykańskich ekspertów od konserwacji renesansowa paleta kolorów Rafaela jest teraz w pełni widoczna, a obraz odzyskał swój nieskazitelny blask. Renowacja rozwiała również wszelkie utrzymujące się wątpliwości co do twórcy obrazu. Choć niedokończone, było to w całości dzieło Rafaela.

Przemienienie Pańskie - Rafael
Przemienienie Pańskie - Rafael

Kompozycja "Przemienienia Pańskiego" Rafaela

Obraz ten, który jest znaczącym wkładem w renesans w Rzymie, ilustruje podwójną ludzką i boską naturę Chrystusa. Górna część przedstawia Przemienienie Chrystusa w otoczeniu Mojżesza i Eliasza na górze Tabor, około 15 kilometrów na południowy wschód od Nazaretu, jak zapisano w Ewangelii św. Marka Starego Testamentu (9:2-13). Dolna część ilustruje Cud Opętanego (Epileptyka) chłopca, który następuje bezpośrednio po Przemienieniu (zob. np. Mk 9:19). W Biblii Jezus uzdrawia chłopca, aby zademonstrować moc wiary i modlitwy. Wykorzystując kontrasty światła i ruchu między dwiema scenami, Raphael łączy oba te biblijne epizody w jeden, spektakularny i dramatyczny obraz. Co więcej, liczne studia przygotowawcze Rafaela i jego asystentów, a także analiza rentgenowska zmian dokonanych w obrazie, pokazują, jak bardzo dopracowany jest to kawałek "disegno".

W górnej części "Przemienienia" Chrystus unosi się w chmurach nad wzgórzem, otoczony przez Mojżesza i Eliasza. Pod nimi, oślepieni i rozciągnięci na ziemi, leżą jego uczniowie.

Postać unoszącego się Jezusa jest zarówno wskazywana, jak i wielbiona gestami tłumu w dolnej części, co w ten sposób spaja dwie połowy dzieła. Tyle że, w przeciwieństwie do blasku "Przemienienia", dolny obraz naznaczony jest ciemnością, a także konsternacją apostołów, którzy nie są w stanie wyleczyć chorego chłopca. Tymczasem ekspresyjne gesty cielesne i szkliste, otwarte oczy chłopca ujawniają okropne skutki jego stanu. Wysiłki Rafaela, by uchwycić choroby fizyczne i psychiczne za pomocą mistrzowskiej techniki malarskiej, są wyraźnie widoczne zarówno na tej figurze, jak i w jego opisie emocjonalnego zaangażowania rodziców chłopca i innych osób postronnych.

Wpływ dzieła "Przemienienie Pańskie"

Ten żywy obraz ludzkich emocji, zainspirowany częściowo "Pokłonem Trzech Króli" (1481, Galeria Uffizi, Florencja) Leonarda da Vinci oraz "Wniebowzięciem Najświętszej Maryi Panny" przez Tycjana (1518), wpłynął na wielu innych artystów renesansu, a także wraz z freskiem "Sądu Ostatecznego" na ścianie ołtarza Kaplicy Sykstyńskiej autorstwa Michała Anioła, można powiedzieć, że utorował drogę jeszcze bardziej ekspresjonistycznemu stylowi manieryzmu. Rzeczywiście, niektórzy znawcy sztuki uważają, że dramatyczne napięcie zawarte w postaciach Rafaela, połączone z jego silnym użyciem światłocienia, zapowiada nadchodzący styl malarstwa barokowego.
W swojej słynnej książce "Żywoty artystów" (1550) florencki manierystyczny artysta i biograf Giorgio Vasari (1511-74) napisał, że "Przemienienie" jest "najpiękniejszym i boskim" dziełem Rafaela. Obraz promuje Kościół, wychwalając odkupieńczą moc Chrystusa, przypominając nam o wadach człowieka, zwraca również należytą uwagę na twórcze wysiłki poprzedników artysty i "przepowiada" przyszłość rozwoju sztuki szesnastowiecznej.

Z drugiej strony można by powiedzieć, że sam emocjonalizm, który sprawia, że ​​dzieło to jest tak postępowe (można powiedzieć, że jest to tendencja do malarstwa manierystycznego) koliduje do pewnego stopnia z charakterystycznym dla Rafaela stylem spokojnego wdzięku i harmonii równowagi, ucieleśnionym na przykład w pracy "Szkoła Ateńska" (1509-13, Stanza della Segnatura, Watykan), a także w innych dziełach Rafaela. Bez względu na to, który styl jest najbardziej zasadniczy i pomimo nieznacznego spadku mody w obecnym okresie ekspresjonizmu, Rafael pozostaje bez wątpienia jednym z najlepszych artystów wszechczasów.

Szkoła Ateńska - Rafael
Szkoła Ateńska - Rafael

Rafael jest postrzegany jako najważniejszy malarz renesansowy początku XVI wieku. Jego słynne obrazy religijne (w tym pełne wdzięku Madonny, portrety i malowidła ścienne) odznaczają się formalną przejrzystością i głęboko odczuwaną siłą wyrazu. Jego wyjątkowy styl był szanowany i naśladowany przez kolejne pokolenia.

Czytaj nasz blog tutaj.